EU-leiders bespreken hoge energieprijzen en de begroting voor de komende jaren

In Brussel komen de regeringsleiders van de 27 EU-landen op 15 en 16 oktober 2026 bijeen voor een Europese Top. Drie onderwerpen voeren de agenda aan: de hoge energieprijzen, de concurrentiekracht van Europa — inclusief de handelsrelatie met China — en de meerjarenbegroting voor 2028 tot en met 2034. Dit artikel beschrijft de stand van zaken aan het einde van de eerste topdag, op 15 oktober. De onderhandelingen lopen nog; besluiten zijn nog niet definitief vastgesteld.

Hoge energieprijzen

Energieprijzen raken zowel huishoudens als bedrijven: hoge tarieven drukken op rekeningen en op de kosten van de Europese industrie. Volgens persbureau Reuters, dat op de eerste dag uit Brussel berichtte, zorgen de gestegen brandstofprijzen sinds de oorlog rond Iran voor extra druk op overheden en bedrijven.

De leiders spreken elkaar niet alleen over maatregelen nu, maar ook over de langetermijnkoers: Europa wil minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen. Op de agenda staat dat de leiders richtsnoeren geven aan de Europese Commissie voor gerichte, tijdelijke maatregelen op korte termijn om burgers en bedrijven tegen de hoge energieprijzen te beschermen. Let op: dit is een opdracht aan de Commissie, geen genomen besluit. De precieze maatregelen, hun omvang en hun ingangsdatum zijn nog niet vastgesteld.

Meerjarenbegroting 2028-2034

Het moeilijkste dossier is de volgende meerjarenbegroting van de EU. Voorzitter António Costa wil dat de leiders in oktober de belangrijkste elementen vastleggen, zodat eind 2026 een definitief akkoord kan volgen. Daar is unanieme instemming van alle lidstaten voor nodig, en de posities liggen ver uiteen. Netto-betalers als Duitsland en Nederland staan tegenover landen die er geld uithalen. De bondsregering in Berlijn liet weten dat de onderhandelingen “zeer, zeer moeilijk” worden. In het meest recente voorstel blijven subsidies voor boeren en regio’s beschermd; critici zeggen dat daardoor geld wegvalt bij thema’s als concurrentiekracht. Frankrijk waarschuwde op zijn beurt dat alleen bezuinigen averechts werkt.

Nederland voerde eerder dit jaar al kritiek op een begrotingsvoorstel: het kabinet noemde het “onbetaalbaar, uit balans en met verkeerde prioriteiten”. Premier Rob Jetten zei in Brussel volgens Reuters dat de EU te weinig instrumenten heeft tegen oneerlijke handelspraktijken en te weinig heeft geïnvesteerd in eigen concurrentiekracht en innovatie — de nieuwe begroting moet daar volgens hem wel toegerust voor zijn.

Concurrentie met China

Aanleiding voor de handelsdiscussie is een goederenhandelsoverschot van China dat vorig jaar op 360 miljard euro uitkwam, schrijft Reuters. Eerder bereikten de EU en Peking al een akkoord over het beperken van de invoer van hybride auto’s. Volgens conceptconclusies van de top willen de leiders dat de Commissie het gesprek met Peking voortzet, terwijl Europa tegelijk zijn handelsverdedigingsinstrumenten volop inzet en nieuwe instrumenten overweegt. Concreet is dat nog niet: het gaat om conceptteksten die tijdens de top nog kunnen veranderen. Ook binnen de EU botsen standpunten: Tsjechië en Italië willen de CO2-markt (ETS) versoepelen of opschorten, terwijl Finland, Zweden en Denemarken dat systeem juist verdedigen als aanjager van energiezekerheid.

Wat staat er nog meer op de agenda?

Verder spreken de leiders over verdere steun aan Oekraïne — president Zelenskiy sluit vrijdag aan —, over de hybride aanvallen die aan Rusland worden toegeschreven, migratie, de uitbreiding van de EU (met name de onderhandelingen met Montenegro) en het Midden-Oosten.

Voor Nederland zijn de uitkomsten belangrijk: de energieprijzen bepalen mede wat mensen thuis betalen — denk aan de zorgen die het Nibud signaleert onder jongvolwassenen die moeilijk rondkomen — en in de begroting staat hoeveel Nederland als netto-betalersland bijdraagt. De onderhandelingen over de grondstoffenvoorziening raken bovendien de Nederlandse recyclingprojecten die Europa onafhankelijker moeten maken. Wat de top uiteindelijk oplevert, is op het moment van schrijven nog niet bekend.